Viện trợ phát triển chính thức (ODA) toàn cầu đã giảm 23,1% trong năm 2025, mức sụt giảm lớn nhất từ trước tới nay, trong bối cảnh nhu cầu hỗ trợ của các quốc gia nghèo ngày càng gia tăng. Số liệu vừa được Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố mới đây.
Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, báo cáo trên cho thấy tổng ODA hiện chỉ tương đương 0,26% tổng thu nhập quốc dân (GNI) của 34 nước thuộc Ủy ban hỗ trợ phát triển của OECD, thấp xa so với mục tiêu 0,7% do Liên hợp quốc (LHQ) đề ra từ năm 1970. Nguyên nhân chính của đà sụt giảm là việc Mỹ cắt giảm mạnh viện trợ, với mức giảm lên tới 56,9%, chiếm khoảng 3/4 mức giảm toàn cầu. Tại châu Âu, Pháp cũng ghi nhận mức giảm đáng kể 10,9%, khiến tỷ lệ ODA/GNI của nước này chỉ còn 0,42%, mức thấp nhất kể từ năm 2016.
Xét theo khu vực, ODA dành cho khu vực châu Phi cận Sahara và các quốc gia kém phát triển nhất giảm lần lượt 26,3% và 25,8%. Ngược lại, viện trợ cho Ukraine tăng 18,4%, đạt 44,9 tỷ USD (khoảng 48,9 tỷ USD), mức cao nhất từng ghi nhận đối với một quốc gia nhận viện trợ.
OECD cũng lưu ý phần viện trợ dành trực tiếp cho các chương trình và dự án phát triển – thay vì chi cho người tị nạn tại các nước tài trợ hoặc xóa nợ – đã giảm 26,3%, mức giảm sâu nhất của cấu phần này từ trước tới nay.
Trước đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng cho biết dòng vốn ròng vào các nước thu nhập thấp đã giảm khoảng 1/3 so với giai đoạn đỉnh 2010–2014, khiến nhiều quốc gia không còn đủ nguồn lực để duy trì phát triển.
Bà Maé Kurkjian, Giám đốc vận động chính sách của tổ chức ONE Campaign cho rằng việc cắt giảm viện trợ trong bối cảnh khủng hoảng nhân đạo và bất bình đẳng gia tăng là “bỏ rơi” các quốc gia nghèo. Trong khi đó, Quốc vụ khanh Pháp phụ trách quan hệ đối tác quốc tế Eléonore Caroit lại cho rằng chính sách phát triển không chỉ dựa vào quy mô tài chính mà cần tập trung vào hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Không chỉ quy mô, bản chất của ODA cũng đang gây tranh cãi. Ông Mathieu Paris, chuyên gia của tổ chức CCFD-Terre Solidaire, nhận định rằng viện trợ ngày càng mang tính phục vụ lợi ích của các nước tài trợ nhiều hơn là nhu cầu thực tế của các nước nghèo. Xu hướng “chiến lược hóa” viện trợ ngày càng rõ nét. Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) Rémy Rioux cho biết doanh nghiệp Pháp hiện “trúng” khoảng một nửa số hợp đồng từ các dự án do AFD tài trợ. Trong khi đó, Mỹ cũng sử dụng viện trợ như một công cụ để tiếp cận nguồn tài nguyên chiến lược, điển hình là việc đề nghị Zambia mở rộng quyền tiếp cận khoáng sản để đổi lấy gói hỗ trợ 1 tỷ USD trong lĩnh vực y tế.
Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, báo cáo trên cho thấy tổng ODA hiện chỉ tương đương 0,26% tổng thu nhập quốc dân (GNI) của 34 nước thuộc Ủy ban hỗ trợ phát triển của OECD, thấp xa so với mục tiêu 0,7% do Liên hợp quốc (LHQ) đề ra từ năm 1970. Nguyên nhân chính của đà sụt giảm là việc Mỹ cắt giảm mạnh viện trợ, với mức giảm lên tới 56,9%, chiếm khoảng 3/4 mức giảm toàn cầu. Tại châu Âu, Pháp cũng ghi nhận mức giảm đáng kể 10,9%, khiến tỷ lệ ODA/GNI của nước này chỉ còn 0,42%, mức thấp nhất kể từ năm 2016.
Xét theo khu vực, ODA dành cho khu vực châu Phi cận Sahara và các quốc gia kém phát triển nhất giảm lần lượt 26,3% và 25,8%. Ngược lại, viện trợ cho Ukraine tăng 18,4%, đạt 44,9 tỷ USD (khoảng 48,9 tỷ USD), mức cao nhất từng ghi nhận đối với một quốc gia nhận viện trợ.
OECD cũng lưu ý phần viện trợ dành trực tiếp cho các chương trình và dự án phát triển – thay vì chi cho người tị nạn tại các nước tài trợ hoặc xóa nợ – đã giảm 26,3%, mức giảm sâu nhất của cấu phần này từ trước tới nay.
Trước đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng cho biết dòng vốn ròng vào các nước thu nhập thấp đã giảm khoảng 1/3 so với giai đoạn đỉnh 2010–2014, khiến nhiều quốc gia không còn đủ nguồn lực để duy trì phát triển.
Bà Maé Kurkjian, Giám đốc vận động chính sách của tổ chức ONE Campaign cho rằng việc cắt giảm viện trợ trong bối cảnh khủng hoảng nhân đạo và bất bình đẳng gia tăng là “bỏ rơi” các quốc gia nghèo. Trong khi đó, Quốc vụ khanh Pháp phụ trách quan hệ đối tác quốc tế Eléonore Caroit lại cho rằng chính sách phát triển không chỉ dựa vào quy mô tài chính mà cần tập trung vào hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Không chỉ quy mô, bản chất của ODA cũng đang gây tranh cãi. Ông Mathieu Paris, chuyên gia của tổ chức CCFD-Terre Solidaire, nhận định rằng viện trợ ngày càng mang tính phục vụ lợi ích của các nước tài trợ nhiều hơn là nhu cầu thực tế của các nước nghèo. Xu hướng “chiến lược hóa” viện trợ ngày càng rõ nét. Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) Rémy Rioux cho biết doanh nghiệp Pháp hiện “trúng” khoảng một nửa số hợp đồng từ các dự án do AFD tài trợ. Trong khi đó, Mỹ cũng sử dụng viện trợ như một công cụ để tiếp cận nguồn tài nguyên chiến lược, điển hình là việc đề nghị Zambia mở rộng quyền tiếp cận khoáng sản để đổi lấy gói hỗ trợ 1 tỷ USD trong lĩnh vực y tế.
Một nghiên cứu của Viện Y tế Toàn cầu Barcelona công bố tháng 11/2025 cảnh báo xu hướng cắt giảm viện trợ có thể dẫn tới 14-22 triệu ca tử vong sớm trên toàn cầu vào năm 2030, trong đó khoảng 1/3 là trẻ em, với tác động tương đương một đại dịch hoặc xung đột lớn.
Theo OECD, việc gắn viện trợ với lợi ích quốc gia có thể làm suy giảm hiệu quả hỗ trợ phát triển, do làm gia tăng chi phí và hạn chế khả năng tự chủ của các nước thụ hưởng. Trong bối cảnh các thách thức toàn cầu gia tăng, xu hướng này đang đặt ra nhiều lo ngại về tương lai của hệ thống viện trợ quốc tế./.
Theo OECD, việc gắn viện trợ với lợi ích quốc gia có thể làm suy giảm hiệu quả hỗ trợ phát triển, do làm gia tăng chi phí và hạn chế khả năng tự chủ của các nước thụ hưởng. Trong bối cảnh các thách thức toàn cầu gia tăng, xu hướng này đang đặt ra nhiều lo ngại về tương lai của hệ thống viện trợ quốc tế./.
Nguồn: TTXVN 4/2026
