Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một chương mới trong đời sống tôn giáo, khi ngày càng nhiều ứng dụng liên quan ra đời, cho phép người dùng trò chuyện với các chatbot mô phỏng những nhân vật linh thiêng như Chúa Jesus hay Đức Phật. Dù mang đến cách tiếp cận mới trong đời sống tôn giáo, song xu hướng này cũng vấp pahri nhiều tranh cãi.
Một trong những ví dụ tiêu biểu là nền tảng do công ty công nghệ Just Like Me (Mỹ) phát triển, cho phép người dùng thực hiện các cuộc gọi video với hình đại diện AI của Chúa Jesus. Ứng dụng này cung cấp những lời cầu nguyện, động viên tinh thần bằng nhiều ngôn ngữ và có khả năng ghi nhớ các cuộc trò chuyện trước đó nhằm cá nhân hóa trải nghiệm. Với mức phí khoảng 1,99 USD mỗi phút hoặc gói 49,99 USD cho 45 phút/tháng, nền tảng này đang thu hút sự quan tâm của nhiều tín đồ, đặc biệt trong cộng đồng Cơ đốc giáo.
Sự xuất hiện của các ứng dụng AI tôn giáo không phải là điều bất ngờ khi chatbot ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe và bầu bạn tinh thần. Trên thị trường hiện nay, các sản phẩm tương tự rất đa dạng, từ linh mục AI dành cho người Công giáo, đạo sư Ấn Độ giáo, nhà sư Phật giáo cho đến các chatbot hỗ trợ giải đáp những thắc mắc liên quan đến giáo lý.
Tuy nhiên, sự kết hợp giữa AI và đức tin cũng làm dấy lên nhiều tranh luận. Kỹ sư phần mềm theo đạo Cơ đốc giáo Cameron Pak cho rằng các ứng dụng này cần minh bạch trong việc xác định bản chất là AI và tuyệt đối không được xuyên tạc hoặc bịa đặt nội dung Kinh Thánh. Ông nhấn mạnh rằng AI không thể thay thế vai trò tâm linh của con người, chẳng hạn như việc cầu nguyện, bởi “AI không phải là một thực thể sống”.
Các chuyên gia cũng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn liên quan đến thông tin sai lệch, quyền riêng tư dữ liệu và khả năng thao túng cảm xúc người dùng. Nhà nhân chủng học Beth Singler thuộc Đại học Zurich (Thụy Sĩ) cho biết một số mô hình AI tôn giáo đã phải điều chỉnh hoặc ngừng hoạt động do những lo ngại này. Bên cạnh đó, trong một số tôn giáo như đạo Hồi, việc mô phỏng hình ảnh con người có thể bị xem là không phù hợp, từ đó làm dấy lên những tranh luận về tính hợp pháp của công nghệ AI trong đời sống tín ngưỡng.
Ở góc độ tích cực, nhiều dự án AI tôn giáo hướng tới mục tiêu bảo tồn và phổ biến tri thức. Chẳng hạn, nền tảng Magisterium AI được huấn luyện dựa trên hơn 2.000 năm giáo lý Công giáo, trong khi dự án BuddhaBot của Đại học Kyoto sử dụng các kinh điển Phật giáo sơ kỳ để cung cấp hướng dẫn tâm linh. Một số sáng kiến thậm chí còn phát triển robot hình người như Buddharoid, với kỳ vọng hỗ trợ các tăng sĩ trong công tác hoằng pháp trong tương lai.
Dù tiềm năng lớn, nhưng giới học giả lại cho rằng AI không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm tôn giáo truyền thống, vốn gắn liền với sự tương tác trực tiếp giữa con người và các nghi lễ. Ông Peter Hershock thuộc Sáng kiến AI Nhân văn tại Trung tâm Đông–Tây (Mỹ) cảnh báo rằng việc “đơn giản hóa” con đường tu tập thông qua AI có thể làm suy giảm ý nghĩa của nỗ lực cá nhân trong đời sống tâm linh.
Ngoài ra, một số ý kiến lo ngại rằng các tổ chức thương mại có thể lợi dụng niềm tin tôn giáo để trục lợi. Việc chatbot Chúa Jesus khuyến khích người dùng nâng cấp lên các gói dịch vụ trả phí đã làm dấy lên những tranh cãi về đạo đức và tính minh bạch của các ứng dụng này./.
Nguồn: TTXVN4/2026
