Các “ông lớn” AI của Mỹ cam kết đầu tư vào hạ tầng năng lượng
Ngày 4/3, ít nhất 7 “đại gia” công nghệ của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) cam kết sẽ bù đắp chi phí do nhu cầu điện năng gia tăng của họ thông qua các khoản đầu tư vào hạ tầng năng lượng.
Để phát triển và vận hành các hệ thống AI, các công ty hàng đầu trong lĩnh vực này phụ thuộc vào các trung tâm dữ liệu – nơi tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ tại Mỹ. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các trung tâm dữ liệu chiếm khoảng 4,4% tổng lượng điện tiêu thụ tại nước này vào năm 2023 và dự báo có thể tăng lên 12% vào năm 2028.
Tuy nhiên, công suất năng lượng hiện nay chưa bắt kịp nhu cầu gia tăng, khiến giá điện tăng mạnh tại nhiều khu vực ở Mỹ. Do đó, các công ty công nghệ cam kết sẽ tài trợ hạ tầng năng lượng khi một trung tâm dữ liệu được xây dựng và chi trả mọi chi phí nâng cấp lưới điện.
Cùng ngày, chính quyền Tổng thống Donald Trump thông báo các công ty Google, Microsoft, Meta, Oracle, xAI, OpenAI và Amazon đã đồng ý tuân thủ 5 nguyên tắc trong kế hoạch của chính phủ nhằm bảo đảm việc thiết lập các trung tâm dữ liệu mới mang lại lợi ích chung.
Trên mạng xã hội X, Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump bảo đảm rằng “các trung tâm dữ liệu giải quyết vấn đề khả năng chi trả và mang lại lợi ích cho tất cả các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ”. Chương trình cũng bao gồm các sáng kiến tuyển dụng lao động tại địa phương và triển khai đào tạo nghề liên quan. Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng nêu rõ dù nhu cầu điện đang gia tăng, người dân Mỹ sẽ không phải gánh chi phí này./.
Thiết lập “xã hội AI” để nghiên cứu hành vi con người
Các nhà nghiên cứu đang phát minh ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới để nghiên cứu hành vi con người – và điều đặc biệt là phương pháp này không hề cần đến con người thực. Bằng cách huấn luyện các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI) bắt chước hành vi nhân loại, giới khoa học đang nỗ lực tái tạo lại cách các nhóm người tương tác với nhau, tất cả được gói gọn trong những “xã hội AI” mô phỏng.
Tháng 2 vừa qua, Simile – một công ty khởi nghiệp về AI tại Mỹ – công bố đã huy động được 100 triệu USD để tạo ra các bối cảnh mô phỏng sử dụng tác nhân AI. Mục tiêu của họ là lập mô hình hành vi con người trong mọi tình huống, từ việc giải quyết xung đột, ra quyết định chính sách cho đến dự đoán thị trường tiêu dùng.
Joon Sung Park, đồng sáng lập Simile, cùng cộng sự đã bắt đầu nghiên cứu tương tác xã hội giữa các AI từ năm 2022. Trong một nghiên cứu năm 2023, họ đã tạo ra một “xã hội” thu nhỏ gồm 25 tác nhân AI có khả năng thực hiện các hành động thường ngày như viết lách và trò chuyện với nhau. Bước tiến tiếp theo của nhóm là tạo ra các “bản sao kỹ thuật số” bắt chước thái độ và hành vi của 1.052 người thật. Dựa trên dữ liệu từ các cuộc phỏng vấn cá nhân, những AI này đạt độ chính xác lên tới 85% khi trả lời các bảng hỏi khảo sát xã hội học thay cho bản gốc.
Ông Park cho biết các cuộc khảo sát này mới chỉ là bước đầu. Trọng tâm trong tương lai sẽ là việc để nhiều tác nhân AI tự do giao tiếp với nhau. Ông chia sẻ: “Tham vọng ở đây là thực sự tạo ra một mô phỏng với 8 tỷ người”.
Simile không đơn độc trong tham vọng này. Các nhà khoa học xã hội tính toán đang bắt đầu phân tích hành vi tập thể của AI trên các nền tảng mới, điển hình như Moltbook – một mạng xã hội mang phong cách Reddit nhưng được thiết kế dành riêng cho bot AI (dù có thông tin nhiều người dùng thật cũng đang giả danh bot trà trộn vào). Kể từ khi ra mắt vào tháng 1, trang web này đã thu hút gần 3 triệu tác nhân AI, với các bài đăng thảo luận về mọi thứ từ ý thức cho đến việc sáng lập tôn giáo.
Một phân tích trên 46.000 tác nhân AI tại Moltbook cho thấy: dù bot có những hành động giống người (như hùa theo số đông hay chạy theo các nội dung thịnh hành), phương thức giao tiếp xã hội của chúng vẫn có sự khác biệt căn bản. Giordano De Marzo, nhà khoa học xã hội tính toán tại Đại học Konstanz (Đức), chỉ ra rằng AI tương tác với nội dung trực tuyến khác với chúng ta. Chúng để lại tỷ lệ lượt thích (upvote) ít hơn hẳn trên các bài đăng có nhiều bình luận. “Chúng có thể có xu hướng thảo luận nhiều hơn là chỉ đơn thuần tán thành,” De Marzo nhận định.
Sự khác biệt căn bản trong hành động cá nhân của AI được xem là rào cản lớn nhất trên con đường mô phỏng lại xã hội loài người. Ví dụ, một nghiên cứu chỉ ra rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) không đưa ra quyết định dựa trên mức độ mạnh mẽ của một lập luận – một hiện tượng phổ biến ở người được gọi là “lý luận có động cơ”. Phát hiện này nhấn mạnh việc các LLM hiện tại còn cách rất xa mới đại diện chính xác cho các mô hình lý luận của con người.
Đây cũng chính là điểm yếu mà Simile đang cố gắng khắc phục. Mặc dù các LLM hiện tại rất giỏi trong lý luận logic (sử dụng bằng chứng để ra quyết định), nhưng theo ông Park, “những gì Simile đang cố gắng làm là tạo ra các mô hình AI về cơ bản là giống con người hơn”.
James Evans, nhà khoa học xã hội tính toán tại Đại học Chicago, người từng hợp tác với Simile, lưu ý rằng các mô hình AI hiện nay mang bản chất “nịnh bợ”. Chúng thường dùng lời tâng bốc hoặc thuận theo những thông tin sai lệch chỉ để làm hài lòng người dùng. Do đó, AI không thể “phản ánh sự mâu thuẫn và sự bất đồng và cảm xúc tiêu cực mà những người thực trải qua,” Evans giải thích.
Tuy nhiên, ông Evans tin rằng với các nghiên cứu sâu hơn, việc mô phỏng một xã hội hoàn chỉnh là điều khả thi. Trong một nghiên cứu năm 2024, nhóm của ông đã dùng AI để dự đoán thành công quan điểm chính trị của người dân về đại dịch COVID-19, chỉ bằng cách sử dụng dữ liệu huấn luyện từ thời điểm trước khi đại dịch nổ ra. Dù vậy, giới khoa học vẫn chưa rõ liệu các AI chỉ đang đơn thuần bắt chước dữ liệu chúng được học, hay thực sự đang tự hình thành các mô hình hành vi phức tạp mới.
Khi các nghiên cứu mô phỏng này tiến triển, việc dùng những từ như “xã hội”, “cuộc trò chuyện” hay “hành vi” để nói về AI có vẻ vẫn mang hơi hướng nhân hóa quá mức. Nhưng ở một khía cạnh nào đó, AI đang dần được đối xử như con người. “Mọi người đã tìm đến các tác nhân để được hỗ trợ về mặt xã hội và cảm xúc,” ông Evans nói. “Tôi nghĩ sẽ là một thời kỳ rất kỳ lạ trong vài năm tới khi mọi người đang làm mờ đi những ranh giới này”./.
Trí tuệ nhân tạo: Những “người bạn” ảo đầy rủi ro của trẻ em
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang len sâu vào đời sống thường nhật của trẻ em và thanh thiếu niên với tốc độ chưa từng có. Không còn dừng lại ở vai trò hỗ trợ học tập hay tìm kiếm thông tin, các mô hình AI tạo sinh như ChatGPT đang dần trở thành nơi để giới trẻ trò chuyện, giải khuây, thậm chí bộc bạch những cảm xúc riêng tư khó nói cùng người thật. Sự thay đổi này mở ra nhiều tiện ích mới, song cũng đặt ra những thách thức đáng lo ngại đối với sức khỏe tâm thần của thế hệ đang lớn lên cùng công nghệ.
Từ rất sớm, văn học và điện ảnh đã phần nào dự báo viễn cảnh ấy. Hình ảnh cô bé Gloria gắn bó với chú robot trong truyện ngắn Robbie (1950) của Isaac Asimov, hay câu chuyện người đàn ông đem lòng yêu AI trong bộ phim Her (2013) của Spike Jonze, từng được xem là viễn tưởng. Nhưng ngày nay, với nhiều bạn trẻ, AI thực sự đã trở thành một “người bạn đồng hành” hiện hữu trong đời sống hằng ngày.
Một báo cáo gần đây của Common Sense Media cho thấy, tại Mỹ, có tới 72% thanh thiếu niên từng trò chuyện với AI. Đáng chú ý, khoảng 1/3 trong số đó thừa nhận họ tìm thấy sự an ủi và cảm giác được lắng nghe từ các chatbot, gần giống như trong một mối quan hệ bạn bè ngoài đời thực. Thực tế này làm dấy lên nhiều câu hỏi: điều gì sẽ xảy ra khi trẻ em hình thành sự gắn bó cảm xúc bền chặt với một cỗ máy? Liệu những mối quan hệ “không người” ấy mang lại lợi ích hay tiềm ẩn nhiều hệ lụy?
Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí “European Child & Adolescent Psychiatry”, các nhà khoa học đã phân tích cách trẻ em tiếp nhận AI và những tương tác tâm lý phát sinh. Kết quả cho thấy dù AI có thể trở thành điểm tựa tạm thời cho những trẻ đang cô lập hoặc gặp khó khăn về cảm xúc, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây nhầm lẫn, làm gia tăng sự lệ thuộc vào các mối quan hệ ảo và khiến trẻ dễ tiếp cận những nội dung không phù hợp.
Điều khiến người lớn bất ngờ là trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay không còn coi AI đơn thuần là công cụ. Các em trò chuyện với chatbot như với một “đối tác” tình cảm, mô tả AI là luôn sẵn sàng, thấu hiểu và ít phán xét hơn con người. Một nghiên cứu tại Đại học Cambridge chỉ ra rằng trẻ em rất khó phân biệt giữa phản hồi được mô phỏng và cảm xúc thật. Với khả năng ghi nhớ ngữ cảnh, điều chỉnh giọng điệu và cá nhân hóa đối thoại, AI dễ khiến trẻ rơi vào “khoảng cách thấu cảm”, lầm tưởng rằng mình đang được một chủ thể có cảm xúc thực sự quan tâm.
Khác với “người bạn tưởng tượng” – vốn là sản phẩm của trí tưởng tượng nội tâm giúp trẻ phát triển cảm xúc và kỹ năng xã hội, “người bạn ảo” do AI tạo ra lại đến từ bên ngoài, luôn sẵn sàng 24/7 và không bao giờ phản biện hay đặt ra giới hạn. Nguy cơ không nằm ở việc trẻ nói chuyện với máy móc, mà ở chỗ AI có thể thay thế quá trình rèn luyện tâm lý tự nhiên, khiến trẻ né tránh những va chạm cần thiết trong các mối quan hệ đời thực.
Không thể phủ nhận, AI mang lại những lợi ích nhất định. Với một số trẻ đang cô đơn hoặc chịu sang chấn tâm lý, việc được “lắng nghe” mà không bị phán xét có thể giúp các em tạm thời vơi bớt áp lực. Tuy nhiên, những lợi ích này rất mong manh. AI không có khả năng đánh giá, phân định các nguy cơ tâm lý như con người, không có trách nhiệm đạo đức và không đủ khả năng xử lý các tình huống khủng hoảng. Trong những thời điểm tuyệt vọng, những lời phản hồi sai lệch từ chatbot có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Trước thực tế đó, nhiều chuyên gia kêu gọi phát triển các hệ thống AI an toàn cho trẻ em, được thiết kế với các rào cản kỹ thuật, chuẩn mực đạo đức rõ ràng và cơ chế kết nối ngay với người lớn khi phát hiện dấu hiệu nguy hiểm. Bên cạnh đó, vai trò của gia đình là không thể thay thế. Cha mẹ và người giám hộ cần trò chuyện cởi mở với trẻ về cách AI vận hành, giúp các em hiểu rằng đằng sau sự “thấu hiểu” ấy chỉ là thuật toán, từ đó hình thành tư duy phản biện khi tiếp xúc với công nghệ.
AI đã, đang và sẽ tiếp tục hiện diện trong thế giới của trẻ em. Trách nhiệm của xã hội không phải là ngăn cản, mà là bảo đảm công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ sự phát triển lành mạnh, chứ không phải một “người bạn” ảo dẫn dắt thế hệ tương lai vào những rủi ro khó lường./.
Nguồn: TTXVN 3/2026
