Thành phố Hồ Chí Minh có tiềm lực khoa học – công nghệ lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, đội ngũ nhà khoa học, viện, trường và doanh nghiệp đông đảo. Tuy nhiên, việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu, chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế vẫn còn những hạn chế. Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước được xem là bước đi đột phá nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” kéo dài, giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn đời sống, sản xuất.
* Khắc phục hạn chế
Từ năm 2016 đến nay, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ hơn 500 dự án khởi nghiệp, trong đó khoảng 150 dự án bước đầu thương mại hóa, tạo ra giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% trong số các dự án này được kết nối với nguồn vốn đầu tư mạo hiểm hoặc doanh nghiệp lớn do thiếu cơ chế hỗ trợ cụ thể.
Giai đoạn 2010-2022, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh thu hút hơn 200 dự án công nghệ cao, tổng vốn đầu tư hơn 12 tỷ USD. Một số sản phẩm như chip bán dẫn, cảm biến thông minh đã đạt doanh thu hàng trăm triệu USD mỗi năm. Tuy nhiên, chỉ khoảng 10% kết quả nghiên cứu trong nước được tích hợp vào các dự án này, chủ yếu do thiếu cơ chế kết nối và vai trò của các tổ chức trung gian.
Theo số liệu của Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn 2014-2018, kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ ngân sách nhà nước được thương mại hóa thành công chỉ đạt 13%; trong khi 37% kết quả đã sẵn sàng chuyển giao nhưng chưa được thương mại hóa. Hiện nay, tỷ lệ thương mại hóa thành công kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ đạt khoảng 5% trong tổng số nhiệm vụ đã nghiệm thu; số doanh nghiệp khởi nguồn từ viện, trường cũng chỉ chiếm khoảng 5% doanh nghiệp khởi nghiệp tại Thành phố.
Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận, những hạn chế này xuất phát từ vướng mắc về cơ chế định giá, thủ tục giao quyền, tâm lý e ngại rủi ro trong thực hiện; mối liên kết giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp chưa đủ chặt chẽ, thiếu cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.
Việc thiếu các cơ chế hỗ trợ đồng bộ trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu dẫn đến nhiều sản phẩm tiềm năng còn “nằm trên giá sách”. Trước thực tế đó, mới đây, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước, nhằm tạo cú hích về cơ chế, thúc đẩy đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Thành phố kỳ vọng xây dựng môi trường mà ở đó nhà khoa học yên tâm sáng tạo, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, đồng hành, góp phần hình thành và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, gắn kết chặt chẽ giữa ba nhà, hướng tới phát triển kinh tế tri thức bền vững tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo đề án, Nhà nước có thể hỗ trợ tới 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm, chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong quá trình thương mại hóa. Bên cạnh hỗ trợ vốn, đề án được thiết kế với hệ thống hỗ trợ toàn diện, nhằm đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường một cách hiệu quả. Thành phố mở rộng cơ chế giao quyền khai thác kết quả nghiên cứu cho cho các tổ chức, cá nhân; cơ chế kiểm soát minh bạch, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu; cung cấp các hoạt động trung gian, kết nối thị trường và doanh nghiệp…
Đáng chú ý, bên cạnh chính sách cho các đơn vị có kết quả nghiên cứu từ ngân sách nhà nước đã được nghiệm thu, đề án còn hỗ trợ các nhóm nhiệm vụ khoa học và công nghệ mới. Tức là các đơn vị, doanh nghiệp đã có sẵn tài sản trí tuệ, kết quả nghiên cứu sẵn sàng cho giai đoạn thương mại hóa cũng có thể tham gia và nhận được hỗ trợ.
* Kết nối nguồn lực
Đề án xác định doanh nghiệp là trung tâm của quá trình thương mại hóa với các cơ chế mới được thiết kế nhằm chia sẻ rủi ro, khuyến khích doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, bảo đảm sản phẩm nghiên cứu gắn với nhu cầu thị trường.
Chỉ sau hơn 2 tuần triển khai, Đề án đã thu hút 29 tổ chức đăng ký tham gia đợt 1 với 54 sản phẩm khoa học và công nghệ. Tổng kinh phí dự kiến của đợt này là hơn 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 200 tỷ đồng.
Các sản phẩm tham gia đợt đầu tập trung 6 nhóm công nghệ chính gồm: UAV – kinh tế tầm thấp; Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, đô thị thông minh; Công nghệ sinh học – y sinh – dược; Nông nghiệp công nghệ cao; Thiết bị công nghiệp – công nghệ chế tạo; Hạ tầng đô thị thông minh. Trong số đó, 30 sản phẩm thuộc danh mục sản phẩm công nghệ chiến quốc gia.
Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp tham gia đạt hơn 40%, cho thấy niềm tin và kỳ vọng của doanh nghiệp vào cơ chế mới và bước đầu hình thành sự kết nối giữa nghiên cứu và thị trường.
Ông Trần Khắc Triều, Giám đốc đối ngoại Công ty Cổ phần Gremsy cho biết, việc tham gia chương trình là cơ hội quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực và chính sách hỗ trợ của Thành phố, từ đó có thể thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ mới, đặc biệt là các lĩnh vực trọng điểm quốc gia. UAV là một lĩnh vực công nghệ có tiềm năng rất lớn, không chỉ phục vụ trong nước mà còn có thể vươn ra thị trường quốc tế. Hiện sản phẩm UAV của doanh nghiệp đã được phân phối tại ở nhiều quốc gia, tuy nhiên vẫn gặp khó khăn trong quá trình phát triển và mở rộng thị trường do còn thiếu cơ chế, chính sách hỗ trợ đồng bộ. Doanh nghiệp mong rằng các chính sách hỗ trợ này sẽ mang tính dài hạn, tạo nền tảng vững chắc để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, phát triển công nghệ, từng bước đưa các sản phẩm vươn xa trên thị trường quốc tế, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia.
Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tham gia đề án với 2 nhiệm vụ, sản phẩm. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Đình Anh Khôi, Giám đốc Trung tâm ươm tạo Doanh nghiệp công nghệ, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đây là những kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước đã được nghiệm thu và có mức độ sẵn sàng công nghệ tương đối cao, tiệm cận thị trường.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Đình Anh Khôi, các trường đại học đã có nhiều kết quả nghiên cứu đủ độ chín để bước vào giai đoạn thương mại hóa. Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn là có công nghệ hay không, mà là có cơ chế để công nghệ đi tiếp hay không. Đề án thí điểm của Thành phố có ý nghĩa đặc biệt khi trực tiếp giải quyết khâu then chốt là kết nối nghiên cứu với thị trường.
Để đề án triển khai đạt hiệu quả cao, nhà trường đề xuất Thành phố xây dựng cơ chế hỗ trợ thương mại hóa theo chuỗi đồng bộ, từ hoàn thiện công nghệ, kiểm định, thử nghiệm thị trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ đến kết nối doanh nghiệp tiếp nhận; phát triển một hệ sinh thái bền vững, tăng cường liên kết giữa nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư, để thương mại hóa không chỉ là nỗ lực đơn lẻ mà có sự hỗ trợ đồng bộ từ cả hệ thống.
Trong giai đoạn thí điểm đề án 2026-2028, Thành phố đặt mục tiêu đưa ít nhất 10 sản phẩm khoa học – công nghệ ra thị trường, nâng tỷ lệ thương mại hóa lên mức 8-10%, hình thành các mối liên kết hợp tác bền vững giữa nhà nước, viện, trường và doanh nghiệp.
“Các giải pháp của đề án tạo thành một chỉnh thể thống nhất, hướng đến việc tạo ra môi trường an toàn nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng có kiểm soát. Đề án là một bước tiến lớn trong chính sách, thể hiện quyết tâm của Thành phố trong việc chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện thực chất, đảm bảo các chính sách đi vào cuộc sống và tạo ra kết quả đo lường cụ thể, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội”, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng nhấn mạnh./.
Nguồn: TTXVN 3/2026
